Disleksi (Özel Öğrenme Güçlüğü)

     Disleksi dinleme, konuşma, okuma, yazma, akıl yürütme ile matematik yeteneklerinin kazanılmasında ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren bir öğrenme bozukluğudur.
     İlkokula başlayan disleksili çocuklarda eğitim alabilecek   zihinsel gelişim henüz tamamlanmadığı için okuyamazlar, yazamazlar ve matematiksel işlemleri kavramada zorluk çekerler. Ancak bu onların zekâ düzeylerinde bir sorun  olduğunu göstermez.

Disleksi'li çocuklarda dikkat bozukluğu da görülür. Bu nedenle bu çocuklara bir uzman tarafından sistemli bir dikkat eğitimi verilmelidir. Sözel, işitsel, görsel eğitim metotları seçilmelidir. Sınav sorularını çabuk okuyamazlar ve cevapları yazamazlar.   Bu nedenle bu çocuklara sözlü sınav yapılması daha etkin olur. Çoktan seçmeli sınavlarda (test) daha başarılı olurlar. 
Diğer öğrenme güçlüklerinde olduğu gibi disleksinin de tedavisi okulda verilen eğitimden farklıdır. Çocuk normal bir okulda eğitimine devam ederken yanı sıra bireysel ya da grup halinde özel bir eğitime alınır. Özgül öğrenme güçlüğünün eğitimle tedavisi zihinsel özürlülere verilen özel eğitimden farklı bir uygulamadır. Bu alanda uzmanlaşmış kişiler tarafından verilmelidir. Bu uygulamalar içinde çocuğun gelişimini yetersiz kılan psikolojik sürecin ya da süreçlerin belirlenmesi ve düzeltilmesi gerekmektedir. Süreç öğretimi, görsel, işitsel, dokunma ve kinestetik algının geliştirilmesini, bu algılara ait ayrımlaştırma, dikkat ve bellek, ardışıklık yeteneklerinin arttırılmasını, motor koordinasyon becerilerinin geliştirilmesini içermektedir. Ayrıca fonetik farkındalığın arttırılması, dinleme, konuşma, okuma, yazma (dil) becerilerinin geliştirilmesi, kavram ve düşünme süreçlerinin gelişiminin desteklenmesi bu süreç eğitimi içinde yer almaktadır. Çeşitli algıları destekleyici ya da iyileştirici  bu çalışmalar, akademik becerilerin eğitimi ile birlikte verilmektedir.

Nedenleri :

• Öğrenme güçlüklerini beynin zedelenmesi sonucu oluşan tahribatların oluşturduğu düşünülmektedir.
• Fizyolojik ya da biyo-kimyasal bozukluklardan dolayı öğrenme güçlüğünün oluştuğu öne sürülmektedir.
• Ayrıca vitamin eksikliği, alerjiler, genetik eğilimler, kan uyuşmazlığı, oksijen eksikliği, doğum aletlerinin yol açtığı yaralanmalar, beyin hasarı, çarpma ve tümörler gibi doğum sonrası etkenlerin öğrenme güçlüğüne neden olabileceği düşünülmektedir.

Özellikleri :

• Çalışma Becerilerini Kullanma Yetersizliği
• Algısal Bozukluklar
• Genel Eşgüdüm Problemleri, Algısal, Devinimsel Problemlerde yetersizlik
• Dikkat Bozukluğu ve Aşırı Hareketlilik : Sınıfta dikkatsiz ve aşırı hareketlidirler. Sınıfta uzun süre yerinde oturamazlar.Birinci ya da ikinci sınıfa giden bir öğrenci üç dört yaşlarındaki çocuklar kadar hareketli ise öğrenmesi olumsuz yönde etkilenecektir.
• Düşünme ve Bellek Problemleri : İşitsel ve görsel uyaranların bellekte tutulamaması bakımından yetersizlik gösterirler.Herhangi bir yetersizliği olmamasına rağmen, bir dizi kelimeyi ezberlerken zorlanır. Birbirine benzeyen kelimeleri ayırmada güçlük çekerler.
• Okuma yavaştır ve akıcı değildir, bazen hiç yoktur, harf harf okur.Özellikle bilmediği kelimeleri ve uzun kelimeleri okurken duraklar, okuyamaz.
•  p, b, d, g, h, y, s, z, u gibi harfleri yazarken karıştırır ve ters yazar.
• Yazarken bazı harfleri unutur, bazılarını fazladan ekler.  
• Kelimeleri kısaltarak okur.
• Tahmin ederek okur.
• Yüksek sesle okurken anlamı ifade eden ritim, tını ve tonlama bozuktur.
• Yanlış vurgulama yapar.
• Okuduğu öykünün anlamını çıkaramaz.
• Yazması bozuktur, karalama, harfleri yanlış dizme görülür.
• Kalem tutması bozuktur, çabuk yorulur.
• Birbirine yakın kelimeleri ayıramaz.
• Bir satırı takip edemez, karıştırır.
• Satır başına geçerken zorlanır.
• İçinden okurken bazı sesler çıkarır.
• Kelimenin yerine başka bir kelime yerleştirme, atlama görülür.

Tedavi :

Disleksinin belli bir tedavisi yoktur.Sorunların erken tanınması, okulun ve ailenin teşvik edici olması oldukça önemlidir.Sık okul değiştirme, evde ikinci bir dilin kullanılması önemli bir olumsuzluktur.Yaş ilerledikçe okuma sorunları düzelebilir. Ancak yazı hataları ve yavaş okuma kalıcı olur.

Öğretmene Öneriler :

• Çocuğa sağını, solunu  öğretmek önemlidir (Kesinlikle bilmeli. Örneğin, saat taktığı kolun sol kol, yazı yazdığı elin sağ el olduğu gibi)
• d ve b harflerinde büyük d'nin karnı bu tarafta, küçük d'nin karnı diğer tarafta demek ki küçük d annesine uymuyor, küçük d yaramaz."b" ise annesine uyuyor. Uslu çocuk olan b gibi yöntemlerle b ve de harflerini karıştırmaması sağlanabilir.
• Noktaları birleştirme çalışmaları yapılır.
• Bir öğrenci okunaklı, hızlı, doğru ve düzenli yazamıyorsa, öğretmen endişeye kapılmadan sabırlı davranmalıdır.
• Kolay anlayabilecekleri kısa kelimelerden, basit cümleler yazdırılmalıdır.
• Çocuğun anlam dünyası, karmaşık değil, dengesiz ve belirsizdir. Devamlı bir kararsızlık içinde olduklarından çoğunlukla bocalarlar. Bu yüzden sık sık yönlendirme yapılmalıdır.
• Grup içinde çalışırken kolaylıkla başarabileceği görevler verilmelidir.
• Resimli kitaplar daha çok kullanılmalıdır.
• Her öğrenci ile teke tek ilgilenilmeli ve öğretmenin kolaylıkla görebileceği bir yere oturtulmalıdır.
• Çabaları ödülle desteklenmelidir.
• Eğitime en başarılı olduğu yerden başlanmalı, tam başarılı olmadan başka bir çalışmaya geçilmemelidir.
• Çocuğun ilk tercihi tespit edilip, sağ ve sol ayrımına bakılmalıdır. Eğer çocuk iki elini de kullanıyorsa öğretmen değişik alıştırmalar yaptırarak etkin olarak kullanılan eli tespit etmeye çalışmalıdır.
• Okuma alıştırmaları günde 2 -3 kez,  5- 10 dakikalık devreler halinde yaptırılmalı ve düzenli bir şekilde yüksek sesle yaptırılarak, çocuk yorulunca ara verilmelidir.
• 2 - 3 cümlelik okuma parçaları üzerinde çalışılmalıdır. Bu okuma parçaları çocuğun ilgi duyduğu konularda seçilmeli, öğrendiği parça anlattırılmalı ve okurken satırları cetvelle veya parmakla takip etmesine izin verilmelidir.
• Yazmaya hazırlık döneminde tahta ve plastikten harfler, oyun hamuru ve harf resimleri verilmeli, harf yazdırılırken adı söylenmeli ve çizilmeli, bir yandan da çocuğun bunu sesli ve yazılı olarak tekrar etmesi sağlanmalıdır.
• Çocuğun yaptığı imla hatalarını kendisinin bulması sağlanmalıdır.
• Sözlük kullanarak sözcük dağarcığı zenginleştirilmelidir.
• Sınavlar sözlü veya test olarak uygulanmalıdır.
• Öğrendiği konuların devamlılığı için aile ile sıkı bir işbirliğine girilmeli
• Çocuğun bireysel özellikleri, kapasiteleri, sınırlılıkları bilinmeli
• Aileyle diyalog hâlinde olunmalı
• Sınıfta öğrenme etkinliklerine katılmalarını sağlayıcı sorumluluklar, görevler verilmeli
• Kullanılan komutların basit, kısa ve net olmasına dikkat edilmeli.
• Hafızaları zayıf olduğundan öğrendiklerinin bellekte kalıcı olmasını sağlamak amacıyla birden fazla duyuya hitap edilmeli (görsel, işitsel, drama vb.).
• Güven verici ve teşvik edici olunmalı.
• Tedirginlik ve güvensizlik öğrenmeyi her durumda ve yerde olumsuz etkiler.
• Ön sıralara oturtulmalı  sık sık jest ve mimiklerle katılımı sağlanmalı.
• Aşırı hareketliliği varsa sınıf ortamında farklı düzenlemeler yapılmalı.
• Başaramayacağı ödevler, sorular ve sorumluluklar verilmemeli.
• Kendisinin başarabileceğine inandırılmalı
• Kendisini olumlu değerlendirmesini ve iyi hissetmesini sağlamalı.
• Sosyal aktivitelere katılmasını sağlanmalı , iş yapma becerisi kazandırılmalı.
• Gruplama, ayırt etme vb. ödevler verilmeli.
• Görsel algı becerilerinin gelişimine yönelik etkinlikler yapılmalı.
• İçinde bulunduğu gelişim döneminin özelliklerini iyi bilinmeli.
• Olumsuz etiketlemelerden kaçınılmalı (yaramaz, tembel, dikkatsiz vb.).
• Diğer öğrencilerle kıyaslanmadan olduğu gibi kabul edilmeli